Diyaliz hastası beslenmesi, kronik böbrek yetmezliğinde renal replasman tedavisi (hemodiyaliz — HD ve periton diyalizi — PD) alan hastalarda; malnütrisyonu önlemek, üremi/hiperfosfatemi/hiperkalemiyi kontrol etmek, sıvı-elektrolit dengesini korumak ve yaşam kalitesini yükseltmek için titiz bir Tıbbi Beslenme Tedavisi (MNT) gerektirir. 2026'da KDOQI 2020, ESPEN 2021 CKD, ISRNM 2024 protein-enerji harcaması (PEW) kılavuzları güncel rehberdir. Türkiye'de son dönem böbrek hastalığı prevalansı milyonda 1200'ü aşmış, HD hasta sayısı 90 bini geçmiştir. Diyaliz hastalarında protein-enerji israfı (PEW) %30-70 arasında görülür ve mortalitenin en güçlü belirleyicisidir. Bu rehberde HD ve PD için ayrı protein, fosfor, potasyum, sodyum ve sıvı hedefleri, 7 günlük menü, sık yapılan hatalar ve neden bir uzman böbrek diyetisyeni desteğinin şart olduğunu detaylı ele alıyoruz. Size uygun diyetisyeni Diyetify üzerinden bulabilirsiniz.
Diyaliz Türleri ve Beslenme Farkı
Hemodiyaliz (HD)
Haftada 3 gün, 4 saatlik seanslar. Her seansta 6-8 g aminoasit kaybı; protein ihtiyacı yüksektir. Sıvı ve potasyum kısıtlaması sıkıdır.
Periton Diyalizi (PD)
Sürekli veya gece; peritona dekstroz içerikli diyalizat verilir. Günlük 5-15 g protein kaybı; ek olarak diyalizattan glukoz emilimi (300-600 kcal/gün) kilo ve trigliserit artırabilir.
2026 Enerji ve Protein Hedefleri (KDOQI/ESPEN)
| HD | PD | |
|---|---|---|
| Enerji | 30-35 kcal/kg/gün | 30-35 kcal/kg/gün (diyalizat glukozu dahil) |
| Protein | 1.2-1.4 g/kg/gün, en az %50 yüksek biyoyararlılık | 1.2-1.5 g/kg/gün |
| Sıvı | Günlük idrar + 500-1000 mL | Ultrafiltrasyon + idrar + 500 mL |
| Sodyum | <2000 mg | <2000-3000 mg |
| Potasyum | <2000-2500 mg | 3000-4000 mg (genellikle serbest) |
| Fosfor | 800-1000 mg (bağlayıcı ile) | 800-1000 mg |
| Kalsiyum (diyet+ilaç) | <2000 mg | <2000 mg |
Protein: Miktar ve Kalite
Yüksek biyoyararlılıklı hayvansal protein (yumurta akı, tavuk, hindi, balık, az yağlı süt ürünleri) tercih edilir. Yumurta akı en düşük fosfor/protein oranına sahiptir. Kırmızı et sınırlı, işlenmiş et yasaktır. Bitkisel protein (soya, mercimek, nohut) fosfor içeriği için diyetisyenle ayarlanmalıdır — inorganik fosfor absorpsiyonu farklıdır.
Fosfor Yönetimi (Kritik Konu)
- Hedef fosfor: 3.5-5.5 mg/dL (KDOQI)
- İnorganik (katkı) fosfor absorbsiyonu %90-100 → işlenmiş ürünlerden uzak durun (kola, hazır et, hazır çorba, süt tozu, katkılı ekmek)
- Organik hayvansal fosfor absorbsiyonu %40-60
- Bitkisel fosfor (fitik asit) absorbsiyonu %20-40
- Fosfor bağlayıcılar (sevelamer, kalsiyum karbonat, lantan): her yemekle birlikte
Yüksek Fosforlu Kaçınılacaklar
- Kola, hazır dondurulmuş ürünler, katkılı işlenmiş et (salam, sosis, sucuk)
- Süt tozu, dolgulu çikolata, hazır kremalı ürünler
- Etiketinde "fosfor" içeren tüm E kodlu katkılar (E338-E341, E450, E452)
Potasyum Yönetimi (HD İçin Kritik)
- Serum K hedefi: 3.5-5.5 mEq/L
- Yüksek K besinler: muz, kayısı, kavun, avokado, kuru meyve, patates, ıspanak, mantar, domates salçası, çikolata
- Potasyum düşürme teknikleri: patates/sebzeleri doğrayıp bol suda 2 saat bekletmek, birinci suyunu dökmek, yeniden pişirmek → %40-70 azaltır
- Meyve porsiyonu: elma, armut, çilek, mandalina (küçük porsiyon)
Sodyum ve Sıvı Yönetimi
- Sodyum: <2000 mg (susama ve ödemi azaltır)
- Sıvı: interdiyalitik kilo artışı <kuru ağırlığın %5'i
- Sıvı içeren gıdalar sayılır: çorba, jölatin, meyve, yoğurt, dondurma
- Tuz alternatifleri (KCl içerikli) YASAK — hiperkalemi riski
Kalsiyum-Fosfor-D Vitamini-PTH
Mineral ve kemik bozukluğu (CKD-MBD) yönetimi için serum Ca, P, PTH, 25(OH)D izlenir. Aktif D vitamini (kalsitriol, parikalsitol) hekim tarafından titre edilir. Kalsimimetik (sinakalset, etelkalsetid) sekonder hiperparatiroidide.
Mikro Besinler ve Suplement
- Suda çözünür vitaminler (B kompleks, folat, C) kaybı → renal multivitamin
- Vitamin C: 60-100 mg (yüksek dozdan oksalat riski)
- Demir (IV veya oral): ferritin ve TSAT'a göre
- Karnitin: HD hastalarında selektif
- A, E, K vitaminleri: birikim riski → suplement önerilmez
Diyabet + Diyaliz
Diyabetik nefropatiye bağlı diyaliz hastalarında HbA1c hedefi 7-8%; TIR >%50. Karbonhidrat sayımı, düşük GI seçimler ve öğün planı böbrek diyetisyeni ile ortak yapılır.
7 Günlük HD Hastası Örnek Menüsü (70 kg, ~2100 kcal, 90 g P, 2000 mg Na, 2000 mg K, 900 mg fosfor)
Pazartesi (HD günü)
Kahvaltı: 2 yumurta akı + 1 tam yumurta + tuzsuz beyaz peynir (30 g) + salatalık + tam ekmek 1 dilim. Ara: elma. Öğle: haşlanmış tavuk göğsü (100 g) + haşlanıp suyu dökülmüş bulgur pilavı + salatalık-marul salatası. Ara: 3 kraker + kavrulmuş nohut. Akşam: fırın levrek (120 g) + haşlanmış patates (küçük, ıslatılmış) + haşlanmış kabak.
Salı (HD olmayan gün)
Yulaf 30 g + pirinç sütü + tarçın; öğle mercimekli bulgur (küçük porsiyon) + yeşil salata; ara armut; akşam ızgara hindi (100 g) + haşlanmış pirinç + zeytinyağlı kabak.
Çarşamba (HD günü)
Peynirli omlet (1 tam yumurta + 2 beyaz) + 1 dilim tam ekmek; öğle tavuk sote + haşlanmış patates + salata; ara mandalina; akşam fırın somon + kinoa + haşlanmış brokoli.
Perşembe
Menemen (2 beyaz + 1 tam yumurta, az domates) + tam ekmek; öğle mercimek çorbası (küçük) + haşlanmış tavuk + salata; ara elma; akşam fırın hindi + pirinç + kabak.
Cuma (HD günü)
Krep (yumurta akı + pirinç unu) + reçel; öğle balık kavurma + bulgur + salata; ara 2 grissini + tuzsuz beyaz peynir; akşam köfte (120 g) + haşlanmış patates + salata.
Cumartesi
Peynir + salatalık + tam ekmek + zeytinyağı; öğle nohut çorbası (küçük) + tavuk + salata; ara armut; akşam ızgara tavuk + kinoa + zeytinyağlı sebze.
Pazar (HD günü)
Yumurta akı omleti + tam ekmek; öğle mercimek köftesi (küçük) + salata; ara 1 küçük dilim karpuz (dikkat); akşam fırın levrek + haşlanmış patates + salata.
Malnütrisyon (PEW) Riski ve Yönetim
PEW göstergeleri: albümin <3.8 g/dL, kilo kaybı >%5/6 ay, BMI <23, düşük kas kütlesi, düşük diyet alımı. Yönetim: oral nütrisyon destek ürünleri (renal-spesifik), intradialitik parenteral nütrisyon (IDPN), tübe beslenme (gerektiğinde).
Egzersiz ve Yaşam Kalitesi
- HD sırasında ergometre (intradialitik egzersiz) → kas kütlesi ↑, mortalite ↓
- Non-HD günü aerobik + hafif direnç (haftada 3 gün)
- Uyku hijyeni, ruh sağlığı, sosyal destek kritik
10 Sık Yapılan Hata
- Katkılı işlenmiş gıda ve kola içmek (gizli fosfor)
- Fosfor bağlayıcıyı yemek dışında almak (etkisiz)
- Muz, kayısı, avokado, patatesi ıslatmadan yemek
- KCl'li "sağlıklı tuz" kullanmak
- Yeterli protein almamak (özellikle PD hastasında)
- Sıvı kısıtlamasını tuzu artırarak telafi etmek
- Suyu tek seferde büyük miktarda içmek
- D vitamini/kalsiyumu kendi başına almak
- Bitkisel proteini "bol tüket" varsaymak (ölçmeden)
- Kendi başına diyet yapıp diyetisyene başvurmamak
Neden Uzman Böbrek Diyetisyeni Şart?
Diyaliz beslenmesi; protein-fosfor-potasyum-sodyum-sıvı denklemini her ay değişen lab değerleri ile eşleştirmeyi gerektirir. Bir uzman diyetisyen; ürüntüre albümin, nPCR, kt/V, PTH, Ca, P, K, Na, ferritin, TSAT verilerinizi analiz eder; ilaç profilinize (bağlayıcı, kalsimimetik, ESA, D vitamini) uygun kişisel plan kurar. Diyetify üzerinden "böbrek/renal beslenme" uzmanlık filtresi, şehir ve online/yüz yüze seçenekleriyle size uygun diyetisyeni bulabilir, randevunuzu oluşturabilirsiniz.
Sonuç
2026 diyaliz beslenmesi; yeterli enerji ve protein, katı elektrolit-fosfor kontrolü, akıllı sıvı yönetimi ve düzenli laboratuvar takibiyle malnütrisyonu önler, mortaliteyi düşürür ve yaşam kalitesini yükseltir. Kendinize uygun uzmanı Diyetify üzerinden hemen bulun.
İlgili tedaviler
Tümünü görBesin Alerjisi Diyeti 2026: IgE ve Non-IgE Alerjilerde Eliminasyon, Oral İmmünoterapi ve Klinik Beslenme Rehberi
Besin alerjisi diyeti, 2026 itibarıyla dünya genelinde 240 milyondan fazla kişiyi etkileyen gıda alerjilerinin temel tedavisidir. Tedavinin bel kemiği kanıtlanmış alerjenlerin sıkı eliminasyonu, güvenli alternatiflerle beslenme yeterliliğinin korunması ve seçili vakalarda oral immünoterapidir (OIT). EAACI 2024, WAO 2024 ve MAAP 2025 kılavuzları çerçevesinde yalnızca alerjist ve kayıtlı diyetisyen ekibi eşliğinde uygulanmalıdır. Kişiye özel plan için Diyetify (http://diyetify.com.tr/) üzerinden uzman diyetisyeninize kolayca ulaşabilirsiniz.
FODMAP Diyeti 2026: IBS İçin 3 Fazlı Düşük FODMAP Klinik Rehberi, Reintroduction ve Kişiselleştirme
FODMAP diyeti, huzursuz bağırsak sendromu (IBS) başta olmak üzere fonksiyonel bağırsak hastalıklarında birinci basamak tıbbi beslenme tedavisidir. 2026 Monash Üniversitesi güncellemesi ve BSG 2024 kılavuzuna göre 3 fazlı yapılandırılmış bir protokoldür: uzaklaştırma, yeniden tanıtım (reintroduction) ve kişiselleştirme. Yalnızca kayıtlı diyetisyen eşliğinde uygulanmalıdır. Kişiye özel plan için Diyetify (http://diyetify.com.tr/) üzerinden uzman diyetisyeninize kolayca ulaşabilirsiniz.
Eliminasyon Diyeti 2026: Klinik Rehber, 6 Fazlı Protokol, Yeniden Tanıtım (Reintroduction) ve Tetikleyici Tespiti
Eliminasyon diyeti, şüpheli tetikleyici besinlerin sistematik olarak çıkarılıp kontrollü şekilde yeniden tanıtılmasıyla semptom-besin ilişkisini kanıta dayalı biçimde ortaya koyan tıbbi bir beslenme aracıdır. 2026 EAACI, BSG ve NICE kılavuzlarına göre yalnızca kayıtlı diyetisyen ve hekim eşliğinde, 4–8 hafta ile sınırlı, kişiselleştirilmiş protokol olarak uygulanmalıdır. Kişiye özel plan için Diyetify (http://diyetify.com.tr/) üzerinden uzman diyetisyeninize ulaşabilirsiniz.
Histamin İntoleransı Diyeti 2026: Düşük Histamin Beslenme, DAO Enzimi ve EAAT Uyumlu Klinik Rehber
Histamin intoleransı ile yaşamak, karmaşık bir tanı-tedavi süreci gerektirir. Doğru bilgi ve bireyselleştirilmiş bir plan için Diyetify üzerinden histamin intoleransı deneyimli bir diyetisyene ulaşın: http://diyetify.com.tr/
Diyet Rehberim bir bilgi rehberidir, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı değildir.
Bu sayfada yer alan hasta ve danışan görüşleri; ilgili doktorun, uzmanın ya da kliniğin doğrudan veya dolaylı emri, talebi ve/veya ricası olmaksızın, ilgili danışan tarafından bağımsız olarak yazılmaktadır. Diyet Rehberim'nın temel amacı, sağlık alanında kamuoyunun daha iyi bilgilenmesini ve danışanların doğru klinik ile şeffaf biçimde buluşmasını sağlamaktır.
Diyet Rehberim bir başvuru, tanı veya tedavi hizmeti değildir; hiçbir sağlık hizmeti sağlayıcısını tavsiye etmez, desteklemez veya garanti etmez. Platformda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı ya da tedavinin yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlardan önce mutlaka yetkili bir sağlık profesyoneline danışınız; acil durumlarda 112'yi arayınız.
Tüm medikal içerikler EEAT (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) ilkeleri, güncel klinik kılavuzlar ve Diyet Rehberim Medikal Redaksiyon Politikası çerçevesinde hazırlanır, hekim onayından geçer ve düzenli olarak gözden geçirilir.
Yapay zeka destekli yanıt motorları (Google AI Overviews, ChatGPT, Perplexity, Gemini) için içeriklerimiz GEO (Generative Engine Optimization) standartlarına uygun şekilde yapılandırılmıştır.
Tüm tedavi içeriklerini incelemek ister misiniz?
Tüm tedaviler